De lange weg van Warschau naar Brussel
Verhagen (CDA): 'Polen niet bij eerste groep toetreders'

Welk gevolg heeft de uitslag van de Poolse verkiezingen voor de toetreding van Polen tot de EU? Het signaal wordt verschillend geïnterpreteerd. Volgens de correspondente Bos-Karczewska zal Polen om politieke redenen hoe dan ook tot de eerste groep behoren. Duitsland speelt daarbij een onbetrouwbare sleutelrol.

Naar de Poolse parlements-verkiezingen van 23 september werd in Europa reikhalzend uitgekeken. De voorspelde winnaar, het sociaal-democratische Verbond van Democratisch Links (SLD) zou een stuk flexibeler in Europese onderhandelingen zijn dan het notoir halsstarrige Solidariteit. En met de verkiezingen achter de rug, zou het ook niet meer zijn nodig een harde stelling in te nemen om gunst van de kiezer te winnen. De verkiezingen werden glansrijk gewonnen door het SLD. De toekomst is echter niet zo rooskleurig als gehoopt werd. SLD haalde niet de verwachtte absolute meerderheid, en twee anti-Europese partijen behaalden een verassend succes.

Volgens Malgorzata Bos-Karczewska, correspondente in Nederland van het liberaal-conservatieve Poolse dagblad Rzeczpospolita zal deze uitslag 'meer complicaties' voor het onderhandelingsproces van Polen met de Europese Commissie met zich meebrengen. Bos-Karczewska: 'De pro -Europese opstelling van de Poolse onderhandelaars in Brussel zal minder worden dan verwacht, omdat de SLD niet de meerderheid in het parlement wist te behalen. Bovendien zijn voor het eerst anti-Europese partijen in het parlement gekomen, die nu een platform voor hun ideeën hebben gekregen.' Dat het door de Poolse kiezer afgegeven signaal voor meerdere uitleg vatbaar is blijkt uit de analyse van Anna Raduchowska, Poolse onderhandelaar in Brussel. Zij ziet de uitslag juist als een steun in de rug en verwacht dat het tempo van onderhandelingen zal toenemen. 'Een meerderheid van de Polen heeft haar steun aan pro-Europese partijen gegeven. De nieuwe premier is zeer pro-Europees. Dit is een belangrijk signaal in de eindfase van de onderhandelingen'. Jean-Christophe Filori, woordvoerder van Eurocommissaris Günter Verheugen, deelt deze analyse en ziet 'geen reden waarom deze uitslag de onderhandelingsstrategie van de Europese Unie zou moeten veranderen.' De toetredings-onderhandelingen met Polen verlopen stroever dan bijvoorbeeld die met Hongarije en Tsjechië.

Polen heeft nog relatief weinig onderhandelings-hoofdstukken afgesloten. Maar Filori verzet zich tegen het beeld van een kwakkelend Polen. 'Door het feit dat Polen wat achterligt met het aantal afgeronde hoofdstukken is er zo langzamerhand een vooroordeel ontstaan dat Polen de eerste uitbreidingsronde niet gaat halen. Maar het uitbreidingsproces is geen voetbalcompetitie tussen de kandidaatlidstaten. Je moet niet alleen kijken naar de afgesloten hoofdstukken. De Poolse voorbereidingen van de hoofdstukken lopen goed.' Maxime Verhagen, Tweede Kamerlid voor het CDA, is het hier niet mee eens. 'Het gaat ook om de daadwerkelijke implementatie van het de hoofdstukken. Uit de voortgangsrapporten blijkt dat Polen op dat gebied achterop ligt, bijvoorbeeld in vergelijking met Hongarije en Slovenië. Op basis van de huidige stand van zaken zal Polen niet tot de eerste groep behoren.'

Maar zelfs een Poolse achterstand hoeft snelle toetreding niet in de weg te staan. Bos-Karczewska denkt dat het onvermijdelijk is dat Polen als een van de eerste landen toetreedt. 'De uitbreiding is en politiek project. Polen is het grootste en economisch belangrijkste land, dat vooral voor Duitsland als partner van levensbelang is. Dit is de politieke realiteit.' Verhagen onderschrijft deze politieke sleutelrol van Duitsland. 'Bondskanselier Schröder heeft meerdere malen in Warschau symbolisch beloofd dat Polen tot de eerste groep zou behoren, en hij heeft daarom het Zweedse voorzitterschap ervan weerhouden een einddatum vast te stellen, uit angst dat Polen die niet zou halen.' Volgens Michael Dauderstädt, werkzaam voor de Friedrich Ebert Stiftung, het wetenschappelijk bureau van de Duitse SPD, de Polen niet op de Duitsers rekenen. 'De Duitse positie is ambivalent. Helmut Kohl beloofde dat Polen al in 2001 zou toetreden. Maar in de Duitse politiek spelen niet alleen lange termijnoverwegingen een rol. In de publieke opinie speelt angst voor immigratie en banenverlies na een Poolse toetreding een grote rol. Duitsland heeft zelf het toetredingsproces bemoeilijkt door de immigratie uit Polen te willen beperken. Wanneer het om moeilijke vragen gaat, kan de Duitse opstelling dus gauw van karakter veranderen.' Filori waarschuwt: 'De vraag of het land tot de eerste toetreders behoort is geen politieke beslissing. Polen is natuurlijk een belangrijk land, maar het gaat uiteindelijk alleen om de criteria'?

terug naar de index