Aanpak terrorisme leidt niet tot harmonisatie EU recht

Direct na de aanvallen op New York ontstond de verwachting dat in Europa het proces van juridische harmonisatie een impuls zou krijgen. Ward Beysen, Europarlementariër voor de Vlaamse liberalen, hoopt dat dat waar is maar ziet problemen. 'De Raad van Ministers blokkeert op dit moment de integratie van juridische systemen.' Y. Buruma, hoogleraar straf- en procesrecht aan de Katholieke Universiteit Nijmegen waarschuwt dat Nederland 'duidelijk moet bepalen tot hoever de Europeanisering van het strafrecht voor haar aanvaardbaar is.'

Ward Beysen, Europarlementariër voor de Vlaamse liberalen en democraten pleit voor een snelle integratie van het strafrecht. Vooral ook omdat terrorisme verbonden is aan andere internationale criminaliteit. 'Op dit moment bestaat bijvoorbeeld in de drugshandel het fenomeen 'lawshopping', waarbij criminelen op zoek gaan naar de lidstaat met de mildste straffen om hun zaken te regelen. Het is een bloeiende handel. Het probleem is dat de Raad van Ministers op dit moment de integratie van juridische systemen eerder blokkeert in plaats van in de hand werkt. Als men de eerstkomende maanden verzuimt een breed akkoord te sluiten over verregaande harmonisatie van de Europese strafrechtsystemen, laat men een grote kans schieten.'

Maar volgens voormalig rechter bij het Europese Strafhof en bijzonder hoogleraar Europese Studies aan de Universiteit van Amsterdam Paul Kapteyn zal het met de versnelling van integratie op juridisch gebied in de praktijk meevallen. 'De terreuraanslagen staan in feite buiten het proces van harmonisatie van de Europese rechtssystemen, dat al jaren aan de gang is. De huidige problematiek rondom de immigratiewetgeving is een voorbeeld van veel retoriek en weinig actie. Na het Verdrag van Schengen zijn herhaaldelijk afspraken gemaakt om coördinatie van de juridische wetgeving met betrekking tot immigratie te regelen, maar in de praktijk komt hier nooit veel van terecht. Oorzaak voor het trage verloop van de juridische integratie, in vergelijking met bijvoorbeeld de economische integratie, ligt in het feit dat het recht nu eenmaal dichter bij de gevoelens van de mensen staat dan handel of goederen. Het integratieproces zal zich dan ook niet van de ene op de andere dag voltrekken. Het beste middel om juridische systemen van de verschillende lidstaten op lange termijn te integreren is door het opzetten van een 'handel in wetten'. Wanneer een lidstaat baat heeft bij de harmonisatie van een bepaalde wet, zal het tegelijkertijd op een ander vlak wat moeten inleveren. Er zal echter nog veel tijd overheen gaan voordat de verschillende lidstaten de onoverbrugbare meningsverschillen op het gebied van hun juridische systemen aan de kant zullen schuiven.'

Y. Buruma, hoogleraar Straf en proces recht aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, waarschuwt dat het integratieproces in de gaten gehouden moet worden voordat het uit de hand loopt. Bij medewerking tussen politie en inlichtingendiensten ontbreekt al vaak de juridische component.'Samenwerking op het vlak van de inlichtingendiensten vindt praktisch wel plaats, maar heeft juridisch nog eigenlijk geen vorm. Bij een volledige harmonisatie op die gebieden - strafrecht en inlichtingenwerk - moet Europa toch als een federatie worden beschouwd. Naast het onderwerp defensie vormen die punten immers de kern van een soevereine eenheid. De vraag is dan natuurlijk welke justitiële terreinen overgelaten moeten worden aan de afzonderlijke lidstaten en welke aan de 'federale wetgeving'. In de praktijk zou je je kunnen voorstellen dat euthanasiewetgeving per lidstaat afzonderlijk geregeld wordt, terwijl grensoverschrijdende en gevaarzettende delicten vastgelegd zouden worden in federale wetten.' Buruma waarschuwt voor te hooggespannen verwachtingen van de juridische integratie: 'Nederland moet duidelijker grenzen trekken tot hoever de Europeanisering van het strafrecht aanvaardbaar is. We moeten beseffen dat we in een kopgroep zitten als het gaat om onze tolerantie en de kwaliteit van ons criminele inlichtingenwerk. We moeten ons dan ook niet te gemakkelijk laten meeslepen door overige lidstaten. Dat zal er slechts toe leiden dat ons strafrechtelijk systeem slechter wordt.'

Voor PvdA Tweede Kamerlid Gerrit Jan van Oven zal de verwachte impuls voor integratie zich niet op alle fronten manifesteren: 'Het gaat nu in de eerste plaats om terrorismebestrijding. De angst voor een totale gelijktrekking van de verschillende Europese juridische systemen, waarbij het Nederlandse rechtssysteem in het geding komt is ongegrond. De harmonisatie van de Europese juridische systemen is een geleidelijk proces en dat zal het blijven'?

terug naar de index