EUROPESE GRONDWET: EXPANSIE OF INPERKING EUROPA?
Donald Anderson (Labour): 'Grondwet kan Europees debat verstarren'

Donald Anderson (Labour), voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken van het Britse parlement, vreest dat een Europese grondwet zoals voorgesteld door Frankrijk en Duitsland verstarrend zal werken. Als er al een grondwet was geweest had er niet adequaat op de gebeurtenissen van 11 september gereageerd kunnen worden. Volgens staatssecretaris van Europese Zaken Dick Benschop is die verstarring te voorkomen.

Op de Europese top van Laken zal een Europese Conventie worden ingesteld, die in 2004 moet adviseren over de hervorming van de Europese Unie, en zich onder meer zal gaan buigen over een Europese grondwet. Het gaat er niet alleen om óf er een grondwet moet komen, maar vooral ook om het karakter ervan. Moet het een samenvatting zijn van huidige regels, of is het de bedoeling de macht van de Europese Unie fors uit te breiden?

11 september
Dick Benschop, Staatssecretaris van Europese Zaken, pleit vóór een grondwet. 'Europa ontwikkelt zich snel op het gebied van buitenlands beleid en veiligheid. Bijna elke binnenlandse discussie heeft inmiddels een Europese dimensie. Europa is een politieke unie in wording en daarbij hoort een Europees grondwet. In zo'n grondwet zouden de rechten van Europese burgers en de bestuurlijke bevoegdheden van Europa moeten worden vastgelegd.'

Donald Anderson, lid van het Britse Lagerhuis en voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken, ziet een kleinere rol weggelegd voor een grondwet, en zelfs daar is hij sceptisch over: 'Buiten het feit dat ik geen grondwet wil die te veel taken bij de Europese Unie legt, vrees ik de starheid van een grondwet. Stel dat we twee jaar geleden de toenmalige stand van zaken in een grondwet hadden bevroren, dan hadden we nu een groot probleem gehad. Sinds 11 september is er immers inmiddels veel meer gebeurd dan toen denkbaar was op het gebied van Justitie en buitenlands beleid. Met een grondwet hadden we die flexibiliteit niet gehad.'

Benschop wijst erop dat de gevreesde starheid voorkomen kan worden. 'We zouden de huidige verdragen van de Europese Unie moeten splitsen in een grondwettelijk deel, dat de basiselementen van de Unie vastlegt in een grondwettelijk verdrag, en een dynamisch deel waarin de beleidsterreinen staan omschreven. Dit laatste deel zou gewijzigd kunnen worden als de situatie in Europa verandert.'

De Europese Volkspartij (EVP), de christen-democratische partij in het Europese Parlement, presenteerde op 6 december haar voorstel voor een Europese grondwet. Christian Kremer, vice secretaris-generaal van de EVP, wil een sterke grondwet: 'Wij willen veel meer dan alleen de regels voor de gemeenschappelijk markt opnemen. Europa is ook een Unie van waarden en dat moet tot uiting komen in een grondwet.' Een scheiding van de grondwet in twee delen staat hem echter tegen. 'In het dynamische deel zal je heel gedetailleerd te werk moeten gaan, wat bij verandering steeds tot veel discussie zal leiden.' De EVP wil in haar grondwet niet alleen de bevoegdheden van de EU vastleggen maar ook duidelijk maken waar die ophouden. 'Wij hebben in onze concept-grondwet niet alleen de positieve, maar ook de negatieve competenties van de EU omschreven. Onderwijs is sterk cultureel bepaald en moet bij de lidstaten blijven. Dat is dus een goed voorbeeld van een negatieve competentie'

Continentale traditie
Volgens Kremer zijn de EVP voorstellen 'geïnspireerd op de continentale traditie.' Dat is voor de Britten juist het probleem. Anderson: 'In Frankrijk hebben ze in 1789, 1814, 1870, 1946 en 1958 een nieuwe grondwet geschreven, in Groot-Brittannië hebben we er nooit een gehad. Dat is een groot verschil van zienswijze.' Maar ook op het continent staat niet iedereen te juichen. PvdA- Eerste Kamerlid Erik Jurgens ziet het pleidooi voor een grondwet vooral als symptoom van een algemene roep om Europese hervormingen. 'Europa is geen staat, met een goede verdeling van bevoegdheden, waar een grondwet bij zou passen. Het schrijven van een echte blauwdruk voor een grondwet lijkt dan ook niet echt nuttig. Een betere aanpak zou zijn om te inventariseren wat voor beleid er nodig is en daar vervolgens uit te destilleren wat er aan de Europese instituties hervormd moet worden.' Oud-rechter aan het Europese Strafhof Paul Kapteyn ziet een grondwet juist als middel om Europese bestuurlijke problemen op te lossen, en wil een echte grondwet die de bevoegdheden van Europa uitbreidt. 'Op dit moment is het zo dat de staatshoofden onderling zaken doen. Daardoor verloopt de controle van de nationale parlementen zeer moeilijk.' Kapteyn pleit voor een verregaande aanpak. 'Bij het maken van een uitgebreide grondwet is het mogelijk om na de harmonisatie van het Europees monetaire beleid ook het budgettair beleid te harmoniseren. Op die manier kan er bijvoorbeeld eindelijk werk gemaakt worden van het harmoniseren van de belastingen in Europa.'

terug naar de index