EUROPARLEMENTARIËRS RELATIVEREN TOETREDING POLEN
Maaten(VVD):'vrijhandelszone alternatief na mislukken referendum toetreding'

Bronislaw Geremek, Poolse oud-minister van Buitenlandse Zaken, hoopt op Europese solidariteit om een overwinning in het Poolse referendum over EU lidmaatschap op weg te helpen. Europarlementariërs Jules Maaten (VVD) en Arie Oostlander (CDA) zien in een mislukt Pools referendum echter geen groot drama. Als alternatief voor toetreding kan de EU een vrijhandelsakkoord met Polen sluiten.

De steun onder de bevolking van de kandidaat-lidstaten voor toetreding tot de Europese Unie is dalende. Een van de landen waar dit het geval is, is Polen. Begin jaren negentig lag daar de steun daar boven de tachtig procent. Vorig jaar ondersteunde nog rond de 60 procent van de Polen de EU-toetreding, inmiddels is de steun onder de 50 procent gedaald. Dit laatste is overigens het geval in de meeste kandidaat-lidstaten. Bovendien leverden de Poolse verkiezingen, waarvoor slechts 46 procent van de bevolking kwam opdagen, een stemmenpercentage van 29 procent op voor twee eurosceptische partijen. De Poolse regering zal waarschijnlijk in 2003 een referendum houden, waarin de bevolking zich over het EU-lidmaatschap kan uitspreken. In Denemarken en Ierland sprak de bevolking zich in referenda uit tegen respectievelijk de Euro en het verdrag van Nice. Mede dankzij de lage verkiezingsopkomst, dat ook de Ieren parten speelde, lijkt nu het gevaar van een mislukt referendum ook in Polen op de loer te liggen.

Sociale kosten
Bronislaw Geremek, oud-minister van Buitenlandse Zaken van Polen, noemt dit een 'ondenkbaar' scenario. Maar hij vindt wel dat de Europese Unie zich moet inzetten om een goed resultaat van het referendum veilig te stellen. 'Een van de belangrijkste redenen waarom de steun is afgenomen, is het feit dat de EU-toetreding in Polen wordt gezien als onderdeel van een pijnlijk moderniseringsproces, met hoge sociale kosten. Dit negatieve beeld kan de Europese Unie in de laatste fase van de onderhandelingen tegengaan, door solidariteit te tonen. Dit betekent dat de landbouwsubsidies en structuurgelden ook aan de kandidaat-lidstaten ten goede moeten komen. Door het huidige debat hierover ontstaat er een gevoel bij de Polen dat zij door de EU misschien in de steek worden gelaten of zelfs worden vernederd.' Ook André Gerrits, historicus aan het Oost-Europa-Instituut van de Universiteit van Amsterdam, wijst op de verantwoordelijkheid van de Europese Unie. 'De EU kan het referendum positief beïnvloeden door de politieke wil te tonen om echt te betalen voor de uitbreiding. Anders ontstaat in landen als Polen de indruk dat het de toetreding alleen maar sociale kosten oplevert.' Jules Maaten, de nieuwe delegatievoorzitter van de VVD in het Europees Parlement, vindt echter dat er geen extra concessies aan Polen mogen worden gedaan omwille van een goed resultaat bij het referendum. 'In het geval van de landbouwonderhandelingen, die nog gevoerd moeten worden, betekent dat uiteindelijk dat de Nederlandse boeren voor deze concessies moeten opdraaien.'

Noors model
Als het referendum echter toch mislukt, is de vraag of er alternatieven zijn voor het EU-lidmaatschap. Gerrits pleit al langer voor een flexibeler onderhandelingsproces, 'zonder het zware, politiek belastende idee van het volledige EU-lidmaatschap als vaste einduitkomst.' Gerrits: 'Bij een stap-voor-stap-methode zonder einddoel zouden de concrete voordelen voor de bevolking eerder zichtbaar zijn geworden, en niet alleen de sociale kosten. Maar inmiddels is het zo dat Polen de keuze heeft tussen óf lid worden, óf helemaal niets.' Arie Oostlander, lid van het Europees Parlement voor het CDA, stelt echter dat er wel degelijk alternatieven voorhanden zijn. 'Als uit het referendum blijkt dat de Poolse bevolking nog niet toe is het aan lidmaatschap van de EU, dan zou ik dat niet erg vinden. Er kan dan met Polen, net als met Noorwegen, een vrijhandelsconstructie gevonden worden.' Oostlander doelt op de Europese Economische Ruimte (EER), het vrijhandelsverdrag tussen de EU en, onder andere, Noorwegen en IJsland. Ook Maaten gebruikt dit model om het Poolse EU-lidmaatschap te relativeren. 'De Polen moeten zelf weten of ze de toetreding tot de EU op de langere baan willen schuiven. Er kan ondertussen verregaand samengewerkt worden, net als met Noorwegen'. Volgens Malgorzata Bos-Karczewska, correspondente voor het Poolse dagblad Rzeczpospolita in Nederland, is dit EER-model echter 'geen alternatief voor Polen.' Bos-Karczewska: 'Ook een EER-verdrag stelt zware eisen die vergelijkbaar zijn met de toelatingseisen voor de Europese Unie, maar biedt daar tegenover geen volledige toegang tot de interne markt en daarmee de zo belangrijke landbouwmarkt. Polen zou bovendien geen landbouw-en structuursubsidies uit Brussel ontvangen. Het land zou dan alleen de lasten dragen en niet de lusten genieten. Als het referendum niet slaagt, waar ik niet vanuit ga, dan moeten Polen en de EU samen een tussenoplossing bedenken die uiteindelijk leidt tot volledige toetreding van Polen tot de Unie.'

terug naar de index