Russische scepsis over Europese hulp bij garanderen vrije pers

Volgens Yavlinsky staat het buiten kijf dat de overname van NTV geregisseerd is vanuit het Kremlin. ‘Alle bedrijven in Rusland hebben financiële problemen, dus dat is niet de reden voor de overname. NTV is overgenomen omdat het kritisch berichtte over president Poetin en de oorlog in Tsjetsjenië.’ De aanval op NTV versterkt volgens Yavlinsky de noodzaak tot oppositievoeren tegen president Poetin door Yabloko.

Yavlinsky verwacht in de toekomst nog meer schendingen van de persvrijheid. ‘Het onafhankelijke radiostation Echo Moskou wordt al in zijn bestaan bedreigd.’

Over steun uit Europa is Yavlinsky sceptisch. ‘Het is niet aan mij om de Europese politici te vertellen wat ze moeten doen, maar als ze Europese waarden koesteren weten ze hoe ze moeten reageren. Ik verwacht echter niet veel van de Europese Unie. De laatste tien jaar dat we democratische hervormingen trachten door te voeren, hebben we gemerkt dat we het zelf moeten doen.’

PvdA Tweede Kamerlid Bert Koenders vindt de Nederlandse reactie op de ontwikkelingen in Rusland niet kritisch genoeg. ‘Het bezoek van minister van Buitenlandse Zaken Ivanov was een uitstekende kans om kritiek te uiten. Ik betreur dan ook de weinig kritische houding van minister van Aartsen.’ Naast kritiek wil Koenders dat er meer steun binnen de Europese Unie komt voor constructieve projecten die de persvrijheid in Rusland stimuleren.

Ron Abram, lid van de Nederlandse vereniging van journalisten noemt de overname van NTV, ‘een brute verkrachting van de persvrijheid in Rusland.’ Abram gelooft niet dat er Europese maatregelen tegen Rusland zullen worden genomen. ‘De relatie met Rusland zal niet op het spel worden gezet voor een inpopulair item als persvrijheid.’

VNO-NCW tegen voorstel-Verheugen

Sip Nieuwsma, Secretaris Sociale Zaken voor VNO-NCW, keert zich tegen het voorstel van Verheugen. ‘Wij roepen de Nederlandse regering op hierin niet mee te gaan. Wij zouden zelfs liever zien dat het vrij verkeer van werknemers al vóór de toetreding van de kandidaat-lidstaten geregeld wordt. We zouden met name technisch personeel uit de kandidaat-lidstaten kunnen gebruiken om onze vele vacatures te vervullen. De demografische ontwikkeling zal in de nabije toekomst verdere krapte op de arbeidsmarkt veroorzaken.’ Maxime Verhagen, Tweede Kamerlid voor het CDA, stelt zich daarentegen achter de door Verheugen voorgestelde overgangstermijn. ‘Ik heb begrip voor de Duitse angst voor teveel immigratie, en bovendien is een brain-drain van talent ook niet in het belang van de Centraal-Europese landen zelf. Nederland zal eerst zijn eigen inactieven moeten inschakelen om zijn arbeidstekort op te lossen.’

Kritiek op bemoeienis politici met Europese Centrale Bank

Aan de vooravond van de EcoFin top, de raad van de Europese ministers van Financiën in Malmö, oefenen Europese politici druk uit op de ECB om, in navolging van de Federale Bank in de Verenigde Staten, de rente te verlagen. Helmut Haussmann, vindt de druk op de ECB ‘onverstandig’: ‘Critici willen de rente verlagen terwijl de inflatie nog te hoog is. Een domme korte termijn politiek.’ Peter van Doesburg, analist bij Kempen & Co, denkt anders over de werkwijze van de ECB en steunt de critici. ‘Alleen maar naar de inflatie kijken is achterhaald. Een moderne manier van centraal bankieren is het accommoderen van de economie. De ECB zou de rente moeten verlagen maar ik verwacht dat het de ECB nog veel moeite zal kosten in het komende half jaar een renteverlaging in hun beleidsstramien in te passen.’ Sylvester Eijffinger, Hoogleraar Europese Financiële Economie in Tilburg vind de vaste en duidelijke houding van de ECB juist zeer positief. ‘Het feit dat de ECB niet is gezwicht voor de druk van financiële markten om de rente te verlagen is een teken dat de ECB duidelijk vasthoudt aan de gemaakte beleidskeuzes. Een renteverlaging is ook niet nodig, de fundamenten van de Europese economie zijn goed.’ Volgens Haussman is het echte probleem op dit moment in Europa niet de rentestand maar een heel ander. ‘Op dit moment zijn de arbeidsmarkten in Europa veel te star waardoor verschillende landen verschillend rentebeleid vragen.’ Over de -vooral Engelse- kritiek op de ECB, zegt Haussmann: ‘Het probleem is dat de Britten tegelijkertijd binnen en buiten het Europees monetair systeem staan. Daarbij komt dat de Britse politici te veel onder druk staan van de Engelse media die al vanaf het begin agressief tegen de Euro opereren. Het zal niet helpen, als de Britten tot de muntunie toetreden, zullen ze dat moeten doen onder de voorwaarden van het continentale model.’ Bert Bakker, financieel woordvoerder van D66, zegt over een eventuele renteverlaging: ‘het ziet er naar uit dat Europa een renteverlaging kan gebruiken.’ Maar voor Nederland maakt het hoe dan ook niet veel uit. ‘Op dit moment ziet het er naar uit dat we problemen gaan krijgen, met of zonder renteverlaging. De loonkosten worden steeds hoger terwijl de arbeidsproductiviteit te langzaam groeit’. Bert Bakker is pessimistisch over de kansen van de Nederlanse economie. ‘Het is haast onvermijdelijk dat er een economische correctie aankomt.’ -Vervolg op pagina 5-

In de kandidaat-landen heerst verontwaardiging. Agnieska Drop, directeur Onderhandeling & Integratie Europese Unie bij het kabinet van de Poolse Minister-President, verzet zich

tegen Verheugen en Verhagen. ‘Wij hebben veel contact met de Nederlandse regering, en ik beschouw de Nederlanders als bondgenoot’, stelt ze. ‘Vrij verkeer van personen is één van de vier hoofdprincipes van de interne markt. De Poolse regering accepteert op dit punt geen tweederangs behandeling. Dit is in de Poolse publieke opinie een symbolische kwestie, en daarom neemt de Poolse regering een ferme positie in.’ Drop verwacht geen grote immigratiestroom richting westen. ‘De Poolse economie ontwikkelt zich zeer sterk, en bovendien vormen taal en cultuur grote barrières voor mensen om hun land te verlaten. Dat is binnen de EU nu ook het geval.’ Jaroslav Zverina, voorzitter van de Tsjechische parlementaire commissie voor Europese integratie en lid van de Burger Democratische Partij van oud-premier Vaclav Klaus, stelt zich op één lijn met Drop: ‘Dit soort restricties zijn psychotherapie voor de publieke opinie in Duitsland en Oostenrijk, maar tegelijk ook koren op de molen voor eurosceptici in Tsjechië. Mijn voornaamste probleem is dat Tsjechische bedrijven, bijvoorbeeld in de infrastructuur, verder in hun mogelijkheden zullen worden beperkt om hun diensten in Europa aan te bieden. Ik hoop dat een eventuele overgangsregeling verkort en geflexibiliseerd wordt.’ Verhagen ziet de constructie van de Europese Commissie als een gevolg van het te soepel hanteren van toetredingseisen. ‘Er wordt te weinig gelet op de kerncriteria voor het functioneren van de interne markt. Nu blijkt dat economische verschillen veel groter zijn dan gedacht en moeten er om problemen te voorkomen dit soort regelingen worden bedacht. Het doen van toezeggingen over toetredingsdata voor groepen landen is verkeerd. Data moeten per land gesteld worden. Als Hongarije toetreedt hoeft dat niet te betekenen dat Polen ook direct toetreedt. Wie erbij komt, moet ook volwaardig lid worden. Een land als Polen bijvoorbeeld is in 2004 nog helemaal niet klaar voor toetreding.’ Agnieska Drop ziet dat anders: ‘Polen zal tot de eerste groep behoren. De Poolse regering blijft vasthouden aan de toetredingsdatum van 2003’·

Oh wat zijn die eurosceptici stil

Schapenhouders moeten voor ontvangst van een Europese subsidie (in Nederland bekend als de ‘premieregeling voor het aanhouden van ooien’) vantevoren opgeven hoeveel dieren ze het jaar erop zullen hebben. Als de schatting te laag blijkt, ‘lenen’ boeren schapen van collega’s om draconische boetes te vermijden. Anderen misbruiken de regeling en laten de schapen een aantal malen tellen. Het vervoer van deze ‘zwarte’ schapen is niet geregistreerd, en heeft waarschijnlijk verspreiding van MKZ in de hand gewerkt en bemoeilijkt het traceren van de ziekte. Volgens parlementslid James Paice, frontbench woordvoerder Landbouw voor de Conservatieven, is er echter ‘weinig bewijs’ voor. ‘Het is verkeerd om te suggereren dat het op grote schaal gebeurt. Het is een poging van de regering om de schuld op de boeren te schuiven.’ Mark Todd (Labour), parlementslid voor het ‘besmette’ district South-Derbyshire en lid van de parlementaire commissie Landbouw, zegt: ‘Het zijn geruchten, maar het zou me niet verbazen als ze waar zijn. Dit soort subsidies ondersteunt een grootschalige in plaats van kwalitatieve landbouw en werkt misbruik in de hand. De schuld daarvoor ligt echter niet bij Europa. We hebben het samen in Europees verband geregeld, en hadden vóór die tijd dezelfde subsidies.’

De ervaring van de Britse epidemie van 1967 leerde dat bij verdenking van MKZ dieren direct afgemaakt dienen te worden. Richtlijn van de Europese Raad 85/511(EEG) eist echter dat de voor het slachten aanwezigheid van MKZ bevestigd wordt. Todd: ‘Dat veroorzaakt geen vertraging. Dat kan een dierenarts ter plekke doen.’ Paice: ‘Iedere vertraging is te lang. Bij constatering van MKZ moet het dier ter plaatse onmiddelijk afgemaakt worden. Ik ken die Europese regel niet, maar als deze echt problemen oplevert moet zij genegeerd worden. Er is niets mis met een gemeenschappelijke aanpak, maar dat mag geen obstakel zijn voor de bestrijding van MKZ.’ Toch ziet Paice niet zozeer Europese regels, als wel de nationale invulling daarvan als het probleem. ‘Je kan eerder de Britse regering verwijten maken.’ De Conservatieven beschuldigen Blair van zwak leiderschap, onduidelijkheid over vaccinatiebeleid, treuzelen met inzetten van het leger en te laat instellen van een "24 uur" regel tussen constatering van MKZ en slachting. Volgens woordvoerders van belangenverenigingen als de National Farmers’ Union (NFU) en de British Cattle Veterinary Society (BCVS) liggen sommige plaatselijke autoriteiten dwars bij het vastleggen van plaatsen voor de verwerking van kadavers, bijvoorbeeld door het naar de letter volgen van strenge Europese milieurichtlijnen. Toch beweren maar weinigen dat het probleem wordt veroorzaakt door de richtlijnen zelf. Todd: ‘Ik heb in mijn kiesdistrict maar één klacht daarover gehad, en die persoon zoekt voor alles de schuld bij Europa’.

Het is moeilijk Europa te beschuldigen als MKZ in Engeland het ergste raast en van daaruit geexporteerd is naar het continent. Maar een zwakke feitelijke basis heeft in het verleden de minder redelijke Britse eurosceptici ook niet tegengehouden. Er staan echter verkiezingen voor de deur, en dan is het beter de kanonnen op de regering te richten. "Juist het platteland is traditioneel eurosceptisch, en zou je normaal gesproken aan je binden met kritiek op Europa. Maar Europese subsidies aanvallen komt neer op de boeren de schuld voor MKZ in de schoenen schuiven. Er is in de provincie genoeg steun te vinden door op de bestrijding van de ziekte te concentreren, daarom is het niet nodig de Europese dimensie van MKZ te onderstrepen,’ aldus een politiek redacteur van de Daily Express.·

Zorgen Benschop over Bulgaarse economie en corruptie

Staatssecretaris van Europese Zaken Dick Benschop bracht samen met premier Kok op 17 en 18 april een bezoek aan EU-toetredingskandidaat Bulgarije. In 2007 wil dit land tot de EU wil toetreden. Benschop: ‘Het is heel goed dat Bulgarije zichzelf een doel heeft gesteld, want dat werkt mobiliserend. Over die toetredingsdatum moeten in Brussel echter nog besluiten worden genomen.’ Vladimir Kisiov, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van Bulgarije, is over het halen van 2007 optimistisch. ‘We zullen die datum halen.’ Youri Buhrer-Tavanier, werkzaam in Bulgarije voor de niet-gouvernementele organisatie ‘East West Parliamentary Practice Project’ vindt de Bulgaren te optimistisch. ‘Ik denk eerder aan een toetredingstermijn van 15 jaar. De Bulgaren zijn heel goed in het promoten van het land in het buitenland. Ze zien zichzelf als het meest westerse land in de regio. Ze roepen altijd dat ze verder zijn dan andere landen.’ Benschop is terughoudend over de Bulgaarse economie. ‘Bulgarije is relatief laat begonnen met hervormingen, pas in 1996-1997. Men zit echt nog in de transitie van een sovjetachtige, geleide economie naar een markteconomie. Punt van grote zorg is verder het feit dat Bulgarije een transitland is voor de georganiseerde criminaliteit, wat veel mafia-activiteiten en corruptie met zich mee brengt. Ik zie wel dat de Bulgaren daar hard aan werken.’ Kisiov deinst terug voor de betiteling "sovjet": ‘het is niet zo, dat de Bulgaarse economie nog steeds sovjet-trekken vertoont. Dit is een verkeerd beeld dat in het buitenland bestaat. Vergeleken met enkele andere toetredingskandidaten is Bulgarije ver opgeschoten met economische hervormingen. Met de grensbewaking en het onderscheppen van drugs hebben we ook vooruitgang geboekt.’ Volgens Benschop zijn de Bulgaren zeer positief over de toetreding. ‘Ze zien de toekomst van het land met die van de EU verbonden. Van sceptische geluiden, zoals de laatste tijd in Polen en Tsjechië, is hier veel minder sprake.’ Kisiov beaamt dit. ‘Ik ben tevreden met de steun voor toetreding. Meer dan 70 procent van de bevolking en alle belangrijke politieke partijen zijn voorstanders, vooral omdat de Bulgaren de prijs van instabiliteit en economische stagnatie voor 1996 hebben betaald en gevoeld.’ Buhrer-Tavanier denkt echter dat de Bulgaarse regering hard zal moeten werken om die steun te behouden ‘Het enthousiasme kan snel gaan afnemen, zeker als de regering elke inpopulaire sociale maatregel blijft beargumenteren met het feit dat het van Brussel moet.’ Buhrer-Tavenier vindt dat de Bulgaarse economie veel last ondervindt van de ‘bureaucratische, gecentraliseerde ambtenarij die aan haar sterke centrale positie wil vasthouden.’ Frank van Oirschot, algemeen directeur van internetbedrijf Netlinq Framfab, dat een vestiging in Bulgarije heeft, kampt met bureaucratie uit een heel andere hoek.‘De bureaucratie in Nederland levert ons meer problemen op dan die in Bulgarije. Als ik Bulgaarse medewerkers naar Nederland wil halen, is het zeer moeilijk visa voor hen te regelen. Het ministerie van Economische Zaken toont daar begrip voor, maar Buitenlandse Zaken –vooral de Nederlandse ambassade in Sofia en de visumafdeling in Den Haag- blijft tegenwerken. In mijn ogen moet je objectieve toetredingscriteria handhaven, maar het proces kan versneld worden door de economische samenwerking tussen Europa en Bulgarije niet te frustreren’·

Derk Sauer, CEO van het in Rusland gevestigde bedrijf Independent Media vindt de reacties overtrokken. ‘De overname van NTV is een ingewikkelde zaak waar veel meer meespeelt dan mensen nu denken. Het is voornamenlijk een financieel geschil. Daarom is het niet juist om te spreken van een rechtstreekse aanval op de persvrijheid.’

Sauer benadrukt dat de zaak niet zwart wit is. Goesinskey, de baas van NTV is niet de engel zoals nu in het westen nu gesuggereerd wordt, maar een boef die miljarden heeft gestolen. De problemen met persvrijheid in Rusland moeten los worden gezien van NTV.’ Dat betekent niet dat Sauer de overname toejuicht. ‘Het is per definitie slecht als een staatsbedrijf een televisiezender in handen heeft, dat kan geen onafhankelijke berichtgeving opleveren. Ook NTV journalist Anton Khrekov vindt de veroordelende reacties in het westen te simpel. ‘Ik blijf bij NTV werken totdat duidelijk is of er inhoudelijke veranderingen zullen worden doorgevoerd of dat er slechts sprake is van een verandering van management.’ Khrekov vindt dat de Europese Unie zich bescheiden moet opstellen: ‘kritiek vanuit de Europese Unie zou leiden tot onnodige conflicten. Laten we in dit geval eerst maar eens kijken of de persvrijheid hier ook echt wordt aangetast.’·

Een andere kwestie die het debat over de ECB blijft domineren is de opvolging van Wim Duisenberg als voorzitter van de bank. Vooral Franse politici blijven kandidaten noemen. Willibrord van Beek, financieel woordvoerder van de VVD Tweede Kamer fractie, vindt dit onverstandig. ‘Bij de vorming van de Europese centrale bank is gekozen voor het Nederlands-Duitse model. Hierin is vastgelegd dat de centrale bank volstrekt onafhankelijk is. Er is bewust niet gekozen voor het Franse model waar politici invloed uitoefenen op de centrale bank. Duisenberg moet dus absoluut geen aandacht besteden aan de tactiek van de Fransen om de termijn van zijn opvolging te beïnvloeden.’ Een van de Franse kandidaten, Jean Claude Trichet, is in de problemen. Eijffinger: ‘Trichet heeft op dit moment last van het schandaal rond de Franse bank Credit Lyonnais. Dat is jammer want op zich is hij is een goed centraal bankier.’ Doesburg van Kempen & Co heeft twijfels over een andere getipte Franse kandidaat, de Franse minister van Financiën Laurent Fabius. Dat is een slechte keuze. Direct een minister benoemen is geen goed teken als het gaat om onafhankelijkheid van de centrale bank.’Eijfinger zegt over de opvolgingskwestie. ‘Ik denk dat de druk van de Fransen averechts werkt en er toe leidt dat Duisenberg langer blijft.’·

column

J.J. van Aartsen

Minister van Buitenlandse Zaken