VREDESBESPREKINGEN CYPRUS CRUCIAAL VOOR EU-TOETREDING TURKIJE?

Zonder vrede op Cyprus zal feitelijk alleen het Griekse gedeelte van het eiland toetreden tot de Europese Unie. De relaties van de EU met Turkije ondervinden dan ernstige schade. Paul Meerts, adjunct-directeur van het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael: 'De EU zal Turkije als buitenlandse bezetter van een deel van één van haar lidstaten beschouwen.'

Voor de Europese Unie is een vredesakkoord op Cyprus géén noodzakelijke voorwaarde voor de toetreding van het eiland tot de Europese Unie. Dit verzekeren Europese politici de laatste maanden regelmatig. De Grieks-Cypriotische 'Republiek Cyprus', die officieel het hele eiland beslaat, wordt internationaal erkend en is EU-kandidaatlidstaat. Het noordelijke gedeelte van het eiland wordt sinds 1974 bezet door Turkse troepen en wordt alleen door Turkije erkend. Alleen bij een vredesakkoord kan ook dit deel van Cyprus toetreden. De vredes-besprekingen tussen de Cypriotische president Clerides en de Turks-Cypriotische leider Denktash, die sinds begin dit jaar aan de gang zijn, verlopen uiterst moeizaam. Officieel lopen deze in juni af, maar de werkelijke deadline van de besprekingen is in december. De EU-regeringsleiders zullen die maand in Kopenhagen waarschijnlijk de eerste besluiten over de EU-uitbreiding nemen. Cyprus, dat de onderhandelingen met de EU bijna geheel heeft afgerond, zal waarschijnlijk tot de eerste groep toetreders behoren. Bij mislukking van de vredesonderhandelingen betekent dit in de praktijk dat alleen het Griekse gedeelte van het eiland lid wordt van de Unie.

Ramp
Dit scenario zou volgens Namik Korhan, de vertegenwoordiger van het turkstalige Noord-Cyprus in Londen, een 'ramp' betekenen. 'Het eiland zou definitief verdeeld worden. Na een EU-lidmaatschap van Grieks Cyprus hebben de Grieks-Cyprioten niets meer te verliezen. Ze zullen niet meer onder druk staan van de EU om vrede te sluiten, want ze zullen zelf deel van de EU zijn.' Tolga Uncu, Eerste secretaris van de Turkse ambassade in Den Haag, stelt dat de EU daarmee zelf 'een probleem importeert'. 'De EU wordt rechtstreeks partij in het Cyprus-conflict wanneer alleen het Griekse gedeelte toetreedt.' Turkije probeert de toetreding van Grieks-Cyprus uit alle macht te verhinderen. De Turken dreigden onlangs nog het noordelijke gedeelte, dat nu een vorm van onafhankelijkheid geniet, als tegenmaatregel te annexeren. George Vassiliou, oud-president en hoofdonderhandelaar van de Republiek Cyprus, is daarvan niet onder de indruk. 'Men moet nooit een Turks dreigement onderschatten, maar iedere Turkse diplomaat die ik spreek zegt dat Turkije dit niet meent.' Volgens de Luxemburger Jacques Poos, rapporteur over Cyprus voor het Europees Parlement, kan Turkije zich geen annexatie veroorloven. 'Turkije zou het EU-lidmaatschap dan definitief kunnen vergeten. De speelruimte voor de Turken is dus beperkt.'

Sleutel Ankara
Paul Meerts, adjunct-directeur van het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael, wijst op de grote gevolgen van de toetreding van een gedeeld Cyprus voor het eigen kandidaat-lidmaatschap van Turkije. 'De EU zal Turkije als buitenlandse bezetter van een deel van één van haar lidstaten beschouwen. Dit is een extra argument voor de tegenstanders van de toetreding van Turkije.' Volgens Poos zijn de vredesonderhandelingen over Cyprus 'cruciaal' voor de relatie tussen Turkije en de EU. 'De sleutel tot vrede ligt in Ankara. Als de Turkse regering besluit om Denktash tot vrede te dwingen, kan er gemakkelijk een akkoord komen. Het noordelijk gedeelte zal dan ook tot de EU toetreden, wat als voorbeeld zal dienen voor Turkije's eigen EU-toetreding.' Vasiliou wijst erop dat dit nu juist het probleem is. 'De Turken hebben nog niet besloten of ze zelf écht lid willen worden van de EU.' Meerts stelt dat met name het Turkse leger dwars ligt. 'De Turkse staat steunt volledig op het leger. De militaire top wil noch vrede op Cyprus, noch EU-lidmaatschap. Terugtrekking uit Cyprus zou gezichtsverlies betekenen en een EU-lidmaatschap vereist civiele controle over het leger.'

'Chantage'
Andere politieke kringen in Turkije ondersteunen een Turks EU-lidmaatschap juist. Poos vermoedt dat zij de vredes-besprekingen over Cyprus gebruiken om de EU tot concessies te bewegen. 'De Turkse regering wil een datum horen wanneer zij onderhandelingen kan beginnen met de EU, en frustreert daarom de onderhandelingen. Deze strategie is volstrekt kansloos. Turkije moet eerst voldoen aan de Europese mensenrechtencriteria, en die zijn keihard.' Vassiliou spreekt in dit verband van 'chantage'. Uncu ontkent het verband. 'Dat Turkije beide zaken aan elkaar zou koppelen is onzin. Beide zaken van nationaal belang, maar niet met elkaar verbonden.'

terug naar de index