ZONDER LOGO KAN EUROPA NIET VERKOCHT WORDEN

Volgens James Kennedy, hoogleraar Europese geschiedenis aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, moeten Europese symbolen de verscheidenheid binnen de Unie weerspiegelen. Marc Fauconnier van het Belgisch reclamebureau LG&F wil juist het gemeenschappelijke benadrukken. En Jonathan Israel, hoogleraar aan de Amerikaanse universiteit Princeton, wil geen symbolen, maar geschiedenislessen.

Op verzoek van de Europese Commissie en de toenmalige voorzitter van de Europese Unie, België, werd in het najaar van 2001 door een Europese denktank een bijdrage geleverd aan het debat over het imago van Brussel als hoofdstad van Europa. Architect Rem Koolhaas ontwierp voor deze gelegenheid onder andere een 'Europese streepjescode', die door de pers geïnterpreteerd werd als nieuwe Europese vlag.

Ook in het huidige eurosceptische klimaat blijven er mensen die waarde hechten aan Europese symboliek. Zo ook Reinier de Graaf, mede-ontwerper van de Europese streepjescode en architect bij het Office for Metropolitan Architecture van Rem Koolhaas. 'In een tijd dat eurosceptisme hoogtij viert is communicatie extra belangrijk. Symboliek of beeldvorming kan als directe vorm van communicatie een bindende factor zijn in Europa. De veelheid van talen binnen de Europese Unie vergemakkelijkt de onderlinge communicatie immers niet. Het ontwerp van de 'streepjescode', waarbij de kleuren van de vlaggen van de huidige lidstaten van west naar oost gerangschikt zijn, is slechts een onderdeel van een serie ontworpen illustraties, waarin wordt geëxperimenteerd met mogelijke beeldtaal.' James Kennedy, hoogleraar Europese geschiedenis aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, pleit eveneens voor meer symboliek in Europa. 'Omdat Europa geen politieke eenheid is, zullen de samenbindende elementen in Europa benadrukt moeten worden. Het benadrukken van louter het Europees eenheidsideaal is hiervoor echter niet de juiste methode. Men komt pas tot een eenheid door juist aandacht te schenken aan de verscheidenheid in Europa, waardoor het eigene van de regio in haar waarde wordt gelaten.'

Euro: no logo
Marc Fauconnier, werkzaam bij het Belgische reclamebureau LG&F, is het hiermee niet eens. 'Hoewel er verschillende culturen bestaan binnen Europa, kan men spreken van gezamenlijke waarden. Europese symboliek moet zich daarom ook richten op hetgeen ons bindt, en niet de diversiteit van verschillende culturen tot uiting brengen.' Jean -Pierre Malivoir, verantwoordelijk bij de Commisie voor Euro promotie en ontwerper van het euro-symbool (€ ) is in dat opzicht tevreden over de euro 'De introductie van de euro is een uitstekend bindmiddel tussen Europeanen gebleken. De burger heeft behoefte aan zowel een nationale als een Europese identiteit. De euromunt is daar een ideale weergave van. Binnen tien jaar zal de Europese burger echter zo 'Europa-minded' zijn, dat er één Europees symbool op de munt zal komen te staan en de nationale symbolen kunnen verdwijnen.'

De euro als symbool voor de Europese Unie is echter niet bij iedereen even populair. Fauconnier ziet de nieuwe Europese munt niet als bindend symbool. 'Europeanen hebben behoefte aan een visuele identiteit, aan één logo. Zonder logo kan Europa niet verkocht worden. De euro voldoet hier op geen enkele manier aan, omdat het slechts gezien wordt als een emotieloos financieel instrument, dat niet zorgt voor extra verbondenheid tussen de Europese burgers.' Ook Kennedy is pessimistisch. 'Ik pleit voor een reeks Europese historische figuren op de euromunten, die de diversiteit van Europa kenmerken. Dan pas wordt de open, veranderlijke Europese identiteit duidelijk benadrukt.'

Bij het ontwerpen van Europese symbolen blijft de vraag waar dan de grenzen van Europa liggen. Kennedy benadrukt het belang van een open Europese identiteit nu de uitbreiding van de Europese Unie met Midden -en Oost-Europese landen in zicht is. 'Door de symboliek zo breed mogelijk te houden, is het ook mogelijk de Grieks-orthodoxe cultuur van bijvoorbeeld Bulgarije te omhelzen.' De Graaf ziet evenmin afgebakende grenzen van Europa 'Europa moet niet gezien worden als een statische en geografische entiteit, maar als een geheel van waarden en principes, dat een gebied van IJsland tot Vladiwostok kan bestrijken.'

Geschiedenis als fundament
Jonathan Israel, hoogleraar geschiedenis aan het Institute of Advanced Studies van Princeton, ziet symboliek niet als adequaat bindmiddel voor de Europeanen, maar pleit voor een gemeenschappelijk geschiedenis-onderwijs als basis voor een Europese identiteit.'Er bestaat duidelijk een gemeenschappelijke Europese cultuur, die verbonden wordt door de verlichte waarden zoals gelijkheid, vrijheid van het individu en democratie. Deze waarden hebben een pan-Europees karakter. In het geschiedenis-onderwijs binnen de Europese Unie zal dit gemeenschappelijk gedachtegoed moeten prevaleren boven de geschiedenis van de natiestaat. Nationalisme en religieuze tegenstellingen hebben conflicten binnen Europa veroorzaakt, terwijl het verlichtingsdenken juist een gemeen-schappelijke noemer in de Europese geschiedenis is. De huidige opkomst van populistische en nationalistische stromingen in Europa remt het Europees saamhorigheidsgevoel af. Daarom is het noodzakelijk om af te stappen van nationale geschiedenis.'

terug naar de index