STEUN VOOR EU LIDMAATSCHAP TSJECHIË ONDANKS WESTERSE SCEPSIS

Niet kritische westerse geluiden, maar de verdrijving van Duitsers in 1945 is de oorzaak van de eurosceptische toon in de Tsjechische verkiezingen.

Onderwijs en sociaal beleid zijn de belangrijkste thema's in de Tsjechische verkiezingen, die plaatsvinden op 14 en 15 juni. 'Europa' is hieraan ondergeschikt. Politiek analist Jiri Pehe, voormalig adviseur van president Vaclav Havel, denkt dat de verkiezingsuitslag toch invloed zal hebben op het toekomstig Tsjechische Europabeleid. 'De sociaal-democratische CSSD en de democratische alliantie ODA, zijn pro-Europees. Hiertegenover staan de communistische KSCM en de conservatieve ODS van Vaclav Klaus. De communisten presenteren zich als een linkse partij maar hebben in feite een extreem rechtse agenda. Ze zijn tegen immigratie en EU lidmaatschap. De ODS voert een nationalistische politiek, en een anti-Europese lijn.' Jan Zahradil, buitenlandwoordvoerder van de ODS en minister van Buitenlandse Zaken in het schaduwkabinet, ziet zelf echter alleen nuanceverschillen. 'Als de ODS het ministerie van Buitenlandse Zaken krijgt zal er een minder pro-federale koers gevolgd worden dan door sociaal-democraten. Tsjechië zal dan meer op de lijn van Denemarken en Italië gaan zitten'.

Benes decreten
Maar ook de pro-Europese ODA partijleider Mikhail Zantovsky, tevens voorzitter van de Buitenland-commissie van de Tsjechische senaat, gelooft 'niet dat er radicale veranderingen zullen plaatsvinden. Er worden nu veel dingen gezegd, maar iedere nieuwe regering zal het liefst de onder-handelingen zo snel mogelijk willen afmaken en in 2004 willen toetreden'
Wel is er een eurosceptische toon te horen in de verkiezingsstrijd. Volgens Pehe vooral door ophef over de zogenaamde Benes-decreten. 'Hiermee werden na de Tweede Wereldoorlog drie miljoen Sudeten-Duitsers uit Tsjechoslowakije verjaagd. Jörg Haider in Oostenrijk en Duitse politici als Stoiber hebben om herroeping van de decreten gevraagd, en dat verbonden aan de uitbreiding. Vaclav Klaus heeft hier heel luid tegen geprotesteerd en geëist dat de EU zou beloven dat de Benes-decreten onaantastbaar zijn. Hierdoor is Europa een belangrijk thema tijdens de verkiezingen, maar om zeer kunstmatige redenen.'

Risico: uitstel
De toenemende kritiek in West Europa op de uitbreiding, bijvoorbeeld de afwijzing van een 'big bang' toetreding van tien kandidaat-lidstaten tegelijkertijd in 2004, is niet aan Tsjechië voorbij gegaan. Zantovsky ziet weinig in uitstel van de uitbreiding: 'dat is een kortzichtige strategie. Het risico wordt genomen dat het hele proces ontspoort, daar heeft niemand iets aan.' Zahradil treurt minder om vertraging. 'De toetredende landen zijn niet in de positie om te protesteren. Als een meerderheid van huidige lidstaten voor uitstel is, kunnen we daar niets tegen doen.' Meningen over de toenemende kritiek op de uitbreiding in West-Europa zijn verdeeld. Zantovsky: 'Het is makkelijk om eurosceptisch te zijn als je al lid van de Unie bent. De huidige lidstaten hebben al lang geprofiteerd van het lidmaatschap, het is nu tijd om anderen daaraan te laten meedelen.' Zahradil zegt echter te begrijpen dat er 'in West Europa zekere angsten heersen'. Volgens Pehe maken Tsjechen zich nu wel zorgen: 'Er is veel geïnvesteerd in het EU-lidmaatschap, en nu lijkt het alsof alle hoop de grond ingeslagen wordt. De kritiek heeft echter weinig invloed op de steun voor het Tsjechisch lidmaatschap. Pehe: 'De Tsjechen zien de EU-lidmaatschap nog steeds als een project dat in hun belang is.' Ook het loslaten van de 'big bang' zou in Tsjechië hierin geen verandering brengen. 'Volgens de laatste peilingen was 45 % voor lidmaatschap, 25 tegen en 35 procent nog onbeslist. Er is heel weinig solidariteit met de andere kandidaat-lidstaten.'

Roma
Terwijl Polen vooral bekritiseerd wordt vanwege het landbouwbeleid, moet Tsjechië in de eerste plaats ontgelden vanwege de positie van de Roma. Volgens Zantovsky is het 'zeker een sociaal probleem' maar kan 'geen onafhankelijk waarnemer ontkennen dat de positie van de Roma verbeterd is. Zahradil vindt dat Nederland naar zichzelf moet kijken. 'In Nederland is bij de verkiezingen gebleken dat ieder land problemen heeft met minderheden. Pehe. 'Tsjechië is en stuk toleranter geworden. Als Europa hier echt wil helpen is het beter Tsjechië te laten toetreden, dan het af te snijden van de rest van Europa.'

terug naar de index